22 Temmuz 2014 | ÇATIDER'DEN 51. Sayı (Temmuz-Ağustos 2014)

ÇATIDER Başkanı M.Nazım Yavuz, 5-11 Haziran Çevre Haftası nedeniyle yaptığı açıklamayla, küresel ısınma ve enerji kaynaklarının hızla tükenmesinin her geçen gün daha büyük bir tehdit haline geldiğini, bu sorunların çözümünde herkesin duyarlı davranması gerektiğini söyledi.
Yavuz, dünyada ve Türkiye’de sayıları artmaya başlayan “Bitkilendirilmiş Çatı” uygulamalarının, çevre duyarlılığı konusunda çok iyi bir örnek oluşturduğunu belirterek şöyle konuştu: “Dünya nüfusu her geçen gün artıyor. Şehir içinde yağmur suyunu emen ve bünyesinde tutan toprak ve yeşil bitki örtüsü ise azalıyor. Üzerine gelen suyu hemen giderlere aktaran ve oradan da kanalizasyon veya yağmur tahliye sistemine aktaran yüzeyler çoğalıyor. Şehir üstüne düşen tüm yağmur suyunun aynı anda tahliyesi esnasında zaman zaman sel felaketleri yaşanıyor. Bitkilendirilmiş Çatılarda kullanılabilecek olan drenaj sistemleri ile çatı yüzeyine düşen yağmur suyunun tahliye sistemine ulaşımı bir saat kadar geciktirebilmektedir. Bu da sel oluşum riskini azaltmada önemli bir faktördür. Şehirler ısı adalarına yol açıyor. Kentlerdeki ısı adaları sayesinde oluşan mikro iklimler, alanlar arasında büyük sıcaklık farklılıklarına, bozulmuş toprak; hava koşulları değişimi, su kaynaklarının ziyan olması gibi olumsuzluklara sebep oluyor. Ankara şehri üzerinde yapılan araştırmalara göre, şehir içinin kırsal kesime göre ortalama 7,2 °C daha sıcak olduğu ölçülmüştür. Gün içinde yapı elemanlarınca toplanan tüm ısı enerjisi havanın soğuması ile dışa veriliyor. Bitkilendirilmiş Çatılar yaparak, gün içinde toplanan bu enerjinin büyük bir bölümü toprak ve bitki içinde tutularak, gün batımı saatlerinde dışa yansımaları önlenebilir. Böylece kırsal kesime nazaran ısı adaları içinde oluşan fark azaltılabilir. Bitkilendirilmiş Çatılar, oksijen üretiminden ısı adalarının azalması ve enerji verimliliğine kadar birçok sorunun çözümüne katkı sağlıyor. Avrupa’da birçok şehirde yeni ve renovasyon yapılan yapılarda bitkilendirilmiş çatı yapımını zorlamakta veya teşvik etmektedir. Özellikle Hollanda’da 500 metrekare üzerinde renovasyon yapılan yapılarda Bitkilendirilmiş Çatı yapımı teşvik ediliyor."
Enerji tasarrufu da sağlıyor
Bitkilendirilmiş çatının, çatı elemanının üzerinde doğal koşullara uygun şekilde bitki yetiştirilen yerlere verilen ad olduğunu belirten Yavuz, Bitkilendirilmiş Çatıların faydalarını şöyle sıralıyor: 
• Yalıtım ömrünü uzatıyor
• Enerji tasarrufu (2 l/m2/yıl yakıttan) sağlıyor
• Ses yalıtımı (3 - 8 dB) sağlıyor
• Canlılar için yerleşim alanı yaratıyor
• Çatılarda kullanılabilir alanlar yaratıyor
• Toz emilimini (0.2 kg/m2/yıl) artırıyor
• Yağış suyu taşkınlarının azaltılmasında etkin
• Oksijen üretimini artırıyor
• Isı adalarının etkisinin azaltılmasını sağlıyor
Her türlü çatıda uygulanabilir
M. Nazım Yavuz, eski binalarda ve hür türlü çatıda bitkilendirilme uygulamasının yapılabileceğini belirterek, “Seyrek yeşillendirme yapılması ve çatıdaki yük veren malzemelerin kaldırılması ile eski binalarda da uygulanabilir. Eğimli, tonoz, kubbe çatılarda da bitkilendirme yapılabilir. Eğim değişimine göre kullanılan malzemeler, toprak türü ve bitkiler değişkenlik gösterir. Su yalıtımı, altyapı, toprak katmanı ve bitki gibi değişen şartlar nedeniyle metrekare fiyatı 80-100 TL’den başlar” diyor. Yavuz, bitkilendirme çalışmasının peyzaj mimarları tarafından projelendirilmesi gerektiğini belirterek “Bitkilendirme belli bir bilgi birikimi ile yapılmalı” şeklinde konuşuyor ve şu bilgileri veriyor:



Senede bir kez bakımı yapılmalıdır
“Bitkilendirilmiş Çatılarda senede bir kez bakım yapılması gerekiyor. En önemli unsur, deprem ülkesi olmamız nedeniyle çatı yüklerini mümkün olduğu kadar hafif tutmaktır. Ekilecek bitkinin doğal koşullara dayanıklı olması gerekir. Genelde 8-15 cm toprak kalınlığı (ıslak toprak ağırlığı 90-200kg/m2) tercih edilmeli ve tüm iklim koşullarına dayanıklı olan ve Türkiye’de otuza yakın çeşidi olan sedum bitkileri ekilmelidir. Bitkilendirilmiş Çatılarda bahçe toprağı mümkün olduğu kadar az olmalı, daha çok hafif ve su emme özelliği olan malzemeler tercih edilmelidir. Örneğin kiremit kırığı, ponza, perlit, tüf, vermakülit vb. Bakımın zor yapılacağı eğimli yüzeylerde organik gübre kullanılmamalıdır. Çim, çok fazla bakım ve sulama istediğinden mümkün olduğu kadar kaçınılmalıdır.” 
Bitkilendirilmiş Çatılar nasıl yapılır?
“Su yalıtımı olarak kullanılacak olan malzemelerin mutlaka TS EN13948 veya FLL bitki köklerine dayanıklılık sertifikalarına sahip olmaları gerekir. Bitki köklerine dayanıklı su yalıtım örtüleri kullanılır. Bitümlü ve sentetik örtülerin görevi yapılmış olan su yalıtımını korumaktır. Su yalıtım örtüsü üzerine belli bir miktarda su tutma özelliği olan koruyucu keçe yerleştirilir. Keçe türevi malzeme olmaları nedeni ile alttaki su yalıtım örtülerini koruma altına alır. Genelde bitkilendirme türüne ve çatı eğimine bağlı olarak 300-900 gr/m2 yoğunluk tercih edilir. Üzerine detaya uygun basma mukavemetine ve ekilecek bitkiye uygun su tutma kapasitesine sahip çift kademeli drenaj levhaları yerleştirilir. Üzerine toprak tabakasının drenaj levhası boşluklarını doldurmasını önleyecek ince bir sistem filtresi yerleştirilir. Bunun üzerine ekilecek bitkinin özelliklerine göre toprak tabakası ve bitkiler ekilir. Çatı eğimi artıkça kullanılacak olan malzemelerde ve sistemlerde değişiklikler olmaktadır.”  

Babil’in Asma Bahçeleri ilk bitkilendirilmiş çatı örneği
“Bitkilendirilmiş Çatı olarak bilinen en eski yapı MÖ. 500 (bazı kaynaklara göre MÖ. 800) yılında yapılmış olan Babil’in Asma Bahçeleri’dir. Roma İmparatorluğu döneminde Bitkilendirilmiş Çatılar ve sundurmalar kişinin statüsünü gösteren bir değer olarak algılanmıştır. 20. yüzyılın başlarında özellikle yüksek binaların çatıları teras çatı olarak planlanmış ve bu alanların değerlendirilmesi amacıyla Bitkilendirilmiş Çatılar ön plana çıkmıştır. Bugün Almanya ve Hollanda’da bitkilendirilmiş çatı yapımı yerel yönetimlerce desteklenmektedir.” 
“Türkiye’de ise 1988 yılında İstanbul Belediyesi tarafından yapılmış olan Küçükçiftlik Otoparkı’nın çatısı ilk uygulamalardandır. 1986 yılından itibaren yapılmış olan turizm yatırımlarında Bitkilendirilmiş Çatılar birçok projede kullanılmıştır. 1990 yılında yapılan Ankara Karum İş Merkezi’nin otopark çatısı halen bitkilendirilmiş çatı konumundadır. Özellikle LEED ve BREEAM sertifikalı binaların yapımı Bitkilendirilmiş Çatı yapımını teşvik ediyor.”